Tl;dr: To nie \u0142o\u0142k lewica \u2014 to kapitalizm.<\/p>\n\n\n\n
Na horyzoncie majaczy 5 edycja wilko\u0142aka. Co wi\u0119cej, zapowiedzi jednego z polskich wydawnictw s\u0105 tak ambitne, \u017ce mamy szans\u0119 dosta\u0107 polsk\u0105 wersj\u0119 prawie r\u00f3wnocze\u015bnie z orygina\u0142em. Tym ambitnym zapowiedziom towarzysz\u0105 g\u0142osy niepokoju, \u017ce gra zostanie \u017ale zaadaptowana \u2014 nie b\u0119dzie tak\u0105, jak\u0105 pami\u0119tamy z m\u0142odo\u015bci, bo poprawno\u015b\u0107 polityczna czy \u0142okizm kaza\u0142a zmieni\u0107 autorom jakie\u015b tam plemi\u0119, czy retconowa\u0107 kawa\u0142ek historii.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Nie trzeba si\u0119 szczeg\u00f3lnie mocno przygl\u0105da\u0107 kulturze, \u017ceby zobaczy\u0107, \u017ce rosn\u0105ce obawy o now\u0105 edycj\u0119 wilko\u0142aka to tylko cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119kszego trendu. Ostatnio z zadziwiaj\u0105c\u0105 regularno\u015bci\u0105 pojawiaj\u0105 si\u0119 oburzone g\u0142osy o to, \u017ce nowe wydania przepisuj\u0105 ksi\u0105\u017cki Roalda Dahla, histori\u0119 o Jamesie Bondzie czy nie wiadomo kt\u00f3ry raz zmieniaj\u0105 tytu\u0142 krymina\u0142u Agaty Christie. Sp\u00f3jrzmy wi\u0119c na spraw\u0119 szerzej ni\u017c tylko erpegowo.<\/p>\n\n\n\n
Najpierw wyja\u015bnijmy sobie podstawy. Wilko\u0142ak Apokalipsa by\u0142 gr\u0105 o lewackich ekobojownikach walcz\u0105cych z wielkimi korporacjami niszcz\u0105cymi przyrod\u0119. Je\u017celi boisz si\u0119, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna \u201epoprawno\u015b\u0107 polityczna\u201d mo\u017ce go popsu\u0107, to nie zapraszam do dyskusji, bo nie ma o czym.<\/p>\n\n\n\n
Wielki biznes rzadko idzie w awangardzie zmian. Te s\u0105 raczej domen\u0105 ruch\u00f3w progresywnych i mniejszych niezale\u017cnych tw\u00f3rc\u00f3w. Kiedy du\u017ce wydawnictwa wykonuj\u0105 tego typu ruchy, robi\u0105 to raczej, kiedy ju\u017c naprawd\u0119 nie maj\u0105 innego wyboru. Sp\u00f3jrzmy, ile zaj\u0119\u0142o Marvelowi zrobienie pierwszego filmu z kobiec\u0105 rol\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105. Biznes po prostu lubi bezpiecze\u0144stwo i spok\u00f3j, a nie ryzyko i gro\u017ab\u0119 inby w\u015br\u00f3d fan\u00f3w. I tak na potrzeby tej dyskusji wydawcy Wilko\u0142aka s\u0105 du\u017cym biznesem.<\/p>\n\n\n\n
Nostalgia sprzedaje. Oboj\u0119tnie czy kupujemy dla naszego potomstwa rzeczy, kt\u00f3re sami ciep\u0142o wspominamy czy karmimy nasze wewn\u0119trzne dziecko, kolejn\u0105 modyfikacj\u0105 tego, co znamy z naszej m\u0142odo\u015bci. Wydawnictwo musi wyda\u0107 znacz\u0105co mniej na marketing ni\u017c gdyby mia\u0142o promowa\u0107 nieznany wcze\u015bniej tekst kultury. Nie musi zastanawia\u0107 si\u0119, czy \u201eto si\u0119 sprzeda\u201d ani podejmowa\u0107 ryzyka podpisania z kontraktu z m\u0142od\u0105 pisark\u0105\/muzyczk\u0105\/desingerk\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce, ale wcale nie musi si\u0119 dobrze rozwin\u0105\u0107. Dodajmy do tego specyficzn\u0105 konstrukcj\u0119 praw autorskich i um\u00f3w na ich przekazanie (cho\u0107 to erpeg\u00f3w tyczy si\u0119 akurat mniej). Tak czy inaczej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 podpisanych w XX wieku um\u00f3w opiewa na przekazanie praw wydawnictwu na bardzo d\u0142ugi okres (albo ca\u0142y czas trwania).<\/p>\n\n\n\n
Wszystko to powoduje, \u017ce rynek kultury* cz\u0119sto przypomina krajobraz, na kt\u00f3rym widzimy jednego czy dwa smoki le\u017c\u0105ce na g\u00f3rze w\u0142asno\u015bci intelektualnej. Takiemu smoku znacznie \u0142atwiej zarabia\u0107 na skarbach, kt\u00f3re ju\u017c ma ni\u017c poszukiwa\u0107 nowych. Upraszczaj\u0105c \u201eKapita\u0142 w XXI wieku\u201d Piketty’ego \u2014 zysk z kapita\u0142u d\u0142ugoterminowo b\u0119dzie wy\u017cszy ni\u017c ten uzyskany z pracy. \u0141atwiej by\u0107 rentierem zarabiaj\u0105cym na procencie ni\u017c przedsi\u0119biorca**.<\/p>\n\n\n\n
Kultura si\u0119 zmienia \u2013 przekonywanie, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie powinni\u015bmy czyta\u0107 to samo co pi\u0119\u0107dziesi\u0105t czy nawet dwadzie\u015bcia lat temu wydaje si\u0119 r\u00f3wnie absurdalne uparte korzystanie z windowsa 98 SE, czy ogl\u0105danie film\u00f3w na VHS-ie. Kultura, w tym erpe\u017cki, jest nierozerwalnie zwi\u0105zana ze \u015bwiatem, w kt\u00f3rym powstaje, bez \u0142\u0105czno\u015bci z nim traci na znaczeniu. Je\u017celi ma by\u0107 aktualna, musi ewoluowa\u0107 razem z nim. Nawet dzieci\u0119ca ksi\u0105\u017cka \u201eDzieci z Leszczynowej G\u00f3rki\u201d z lat 50. dosta\u0142a w swoim czasie patcha, podmieniaj\u0105cy tras\u0119 WZ na metro i poch\u00f3d pierwszomajowy na piknik 3 maja \u2014 po to, \u017ceby czytaj\u0105ce ja dziecko jakkolwiek rozpoznawa\u0142o \u015bwiat w niej opisany.<\/p>\n\n\n\n
To, co robi\u0105 smoki tj. wydawnictwa to prowadzenie uporczywej terapii (cz\u0119sto wbrew woli pacjenta) albo pisanie 2173 patcha do roweru Wigry. Czasem po prostu trzeba tekstom kultury pozwoli\u0107 odej\u015b\u0107***. To jednak oznacza\u0142oby zmniejszenie zysk\u00f3w i wi\u0119ksze ryzyko, wi\u0119c w p\u00f3\u017anym kapitalizmie b\u0119dzie to ostatnie rozwi\u0105zanie, po kt\u00f3re ktokolwiek si\u0119gnie. A my do ko\u0144ca \u015bwiata b\u0119dziemy karmieni uszatym potworem przez tubk\u0119, niczym g\u0119si na foie gras.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c \u2013 To, \u017ce w nowym wilko\u0142aku dostaniemy zmiany, to nie jest wina lewicuj\u0105cych aktywist\u00f3w dr\u0105cych gard\u0142a na internetowych agorach. To zas\u0142uga kapitalizmu.<\/p>\n\n\n\n
*Tak, czyta\u0142em ostatnio Chokepoint Capitalism Rebecci Giblin i Doctorowa i serdecznie go wszystkim polecam.
** Przypomina mi to przemiany bohatera \u201e\u017bycie i czasy Sknerusa McKwacza\u201d w ostatnich tomach. Dop\u00f3ki Sknerus poszukuje nowych skarb\u00f3w, jest bohaterem. Kiedy zamyka si\u0119 w swoim skarbcu i po prostu le\u017cy na kupie z\u0142ota staje si\u0119 z\u0142olem.
*** albo uwolni\u0107 je do domeny publicznej \ud83d\ude42<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tl;dr: To nie \u0142o\u0142k lewica \u2014 to kapitalizm. Na horyzoncie majaczy 5 edycja wilko\u0142aka. Co wi\u0119cej, zapowiedzi jednego z polskich wydawnictw s\u0105 tak ambitne, \u017ce mamy szans\u0119 dosta\u0107 polsk\u0105 wersj\u0119 prawie r\u00f3wnocze\u015bnie z orygina\u0142em. Tym ambitnym zapowiedziom towarzysz\u0105 g\u0142osy niepokoju, \u017ce gra zostanie \u017ale zaadaptowana \u2014 nie b\u0119dzie tak\u0105, jak\u0105 pami\u0119tamy z m\u0142odo\u015bci, bo poprawno\u015b\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1044,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[31,84,188,83],"class_list":["post-1043","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","tag-lewactwo","tag-swiat-mroku","tag-wilkolak","tag-wod"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1043"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1043\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1047,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1043\/revisions\/1047"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}