<\/p>\n\n\n\n
Ziemia po serii katastrof zesz\u0142a na psy. Resztki ocala\u0142ej ludzko\u015bci \u017cyj\u0105 na stacjach orbitalnych i rozpaczliwie szykuj\u0105 si\u0119 do ucieczki na Alf\u0119 Centauri. G\u0142\u00f3wny bohater \u201eLagrange\u2026\u201d wyrusza z misj\u0105 treningowo-badawcz\u0105 do ksi\u0119\u017cyc\u00f3w Saturna. Oczywi\u015bcie po dotarciu na miejsce oczywi\u015bcie zaczynaj\u0105 si\u0119 problemy i zostajemy skonfrontowani z TAJEMNIC\u0104. Na podlodowych ksi\u0119\u017cycowych morzach pojawiaj\u0105 si\u0119 menhiry, opuszczona monastyczna stacja kosmiczna nadaje niezrozumia\u0142e sygna\u0142y, na statku pojawiaj\u0105 si\u0119 osoby, kt\u00f3rych wcze\u015bniej tam nie by\u0142o, a bohaterowie, kt\u00f3rzy zgin\u0119li\u2026<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b recenzuj\u0105cych \u201eLagrange\u2026\u201d okre\u015bla je jako hard SF. Powiedzia\u0142bym, \u017ce to prawda, cho\u0107 mo\u017ce z male\u0144k\u0105 rys\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci. Antura\u017c jest bardzo hardy, a technobe\u0142kot najwy\u017cszej jako\u015bci \u2014 bo wyhodowany na autentycznej naukowej po\u017cywce. Cz\u0142owiek ma naprawd\u0119 miejscami wra\u017cenie, jakby czyta\u0142 \u201eNiezwycie\u017conego\u201d Lema. Tym, co mo\u017ce rzuca\u0107 drobny cie\u0144 na to, jest problematyka. Ta jest bowiem arcyludzka. W centrum tej powie\u015bci nie stoi technologia, lecz cz\u0142owiek. Jest to w swojej istocie powie\u015b\u0107 epistemiczna, kt\u00f3rej tematyk\u0105 jest kryzys poznania.<\/p>\n\n\n\n Wiele jest tekst\u00f3w kultury, kt\u00f3re pokazuj\u0105 krucho\u015b\u0107 cz\u0142owieka wobec kosmosu. Od \u201eBezdusznych r\u00f3wna\u0144\u201d po \u201eAuror\u0119\u201d autorzy pokazuj\u0105 nam jak skrajnie nieprzyjazne i mordercze dla ludzi jest to \u015brodowisko. \u201eLagrange…\u201d te\u017c bierze t\u0119 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na warsztat, to co czyni j\u0105 ciekawsz\u0105 to to, \u017ce skupia si\u0119 na ludzkim duchu, a nie na ciele.<\/p>\n\n\n\n Bohaterowie powie\u015bci staj\u0105, przed rzeczami kt\u00f3rych wyt\u0142umaczy\u0107 sobie nie potrafi\u0105 w warunkach samotno\u015bci i izolacji. I s\u0105 wobec tego kryzysu poznania bezradni. Rozpaczliwie pr\u00f3buj\u0105 sobie pom\u00f3c bardzo ciekawie opisanymi technologiami \u2013 ka\u017cde z nich wyposa\u017cone jest w egzoocortex, kt\u00f3ry wspomaga i dba o jego m\u00f3zg. Maj\u0105 ze sob\u0105 statek-istot\u0119 wyposa\u017con\u0105 w my\u015blorost \u2014 rodzaj organicznie tworzonej sieci neuronowej skoncentrowanej na zbieraniu i analizowaniu wra\u017ce\u0144 spoza dost\u0119pnych dla ludzi spektrum. Wreszcie g\u0142\u00f3wny bohater ma Narratora, rodzaj czata GPT, kt\u00f3ry, zamiast zmy\u015bla\u0107, symuluje r\u00f3wnolegle wszech\u015bwiaty w pianie Wolframa (dobry technobe\u0142kot jak m\u00f3wi\u0142em) i na tej podstawie znajduje rozwi\u0105zania. Wszystko to jednak zawodzi wobec kosmosu.<\/p>\n\n\n\n Struktura tej ksi\u0105\u017cki i warsztat autora staraj\u0105 si\u0119 t\u0119 niepoznawalno\u015b\u0107 odda\u0107. Pr\u00f3buje prze\u0142o\u017cy\u0107 na j\u0119zyk i tekst qualia generowane przez nieludzkie zmys\u0142y, dotykaj\u0105ce niepoznanych tajemnic. St\u0105d purpurowy szept i sporo ca\u0142kiem udanych neologizm\u00f3w, kt\u00f3rymi autor nas raczy. Akcja skacze te\u017c, potrafi w po\u0142owie zdania przeskoczy\u0107 do nowego rozdzia\u0142u niczym\u2026 nie zdradzajmy jednak za du\u017co. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce rosyjscy mnisi-kosmonauci nie s\u0105 jedynymi odrzucaj\u0105cymi ci\u0105g przyczynowo skutkowy, a \u201eLagrange\u2026\u201d jako powie\u015b\u0107 pr\u00f3buje pokaza\u0107 histori\u0119, ze wszystkimi mo\u017cliwymi \u201eco by by\u0142o, gdyby\u201d. Rozsmarowan\u0105 w polu mo\u017cliwo\u015bci niczym zjawisko kwantowe, zanim na skutek obserwacji nast\u0105pi kolaps. Forma trudna, taka, kt\u00f3ra potrafi zgubi\u0107 mniej uwa\u017cnego czytelnika, ale trzeba przyzna\u0107, \u017ce bardzo elegancko wynikaj\u0105ca z tre\u015bci ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi co\u015b ju\u017c opu\u015bci\u0142o planet\u0119 i aktywnie nie zmienia swojej pr\u0119dko\u015bci to albo kr\u0105\u017cy dooko\u0142a jakiego\u015b wi\u0119kszego obiektu (jak ksi\u0119\u017cyc dooko\u0142a ziemi) albo spiral\u0105 ku niemu opada (jak Mir w 2001) albo chwilowo wyrwa\u0142o si\u0119 z jednej studni grawitacyjnej i leci sobie przez przestrze\u0144, a\u017c wpadnie w nast\u0119pn\u0105 (jak sondy Voyager). Punkt Lagrange’a to taki punkt, w kt\u00f3rym wp\u0142yw grawitacyjny dw\u00f3ch cia\u0142 si\u0119 mniej wi\u0119cej r\u00f3wnowa\u017cy i je\u017celi umie\u015bcimy tam co\u015b odpowiednio ma\u0142ego, to zostanie w tym samym miejscu w stosunku do dw\u00f3ch du\u017cych obiekt\u00f3w. Zostanie w zawieszeniu. W takich punktach umieszcza si\u0119 np. kosmiczne teleskopy (\u017ceby co chwila im co\u015b nie zas\u0142ania\u0142o).<\/p>\n\n\n\n Na pierwszej p\u0142aszczy\u017anie tytu\u0142 jest oczywisty \u2013 spora cz\u0119\u015b\u0107 akcji dzieje si\u0119 w punktach Lagrange-a systemu Saturna. Wchodz\u0105c jednak g\u0142\u0119biej, tytu\u0142 jest zapewne metafor\u0105 pewnego zawieszania, w kt\u00f3rym pozostaj\u0105 bohaterowie. Mnie przychodz\u0105 na my\u015bl dwie p\u0142aszczyzny, o kt\u00f3re mo\u017ce chodzi\u0107. Dla Dawida (g\u0142\u00f3wnego bohatera) misja na Saturna jest ostatnim momentem, kiedy mo\u017ce podj\u0105\u0107 decyzje \u2014 Lecie\u0107 na Alf\u0119 Centauri czy wr\u00f3ci\u0107 do by\u0142ej partnerki, kt\u00f3ra eksploruje post-apokaliptyczn\u0105, wyludnion\u0105 ziemi\u0119. Po drugie wreszcie wszyscy bohaterowie s\u0105 zawieszeni mi\u0119dzy nauk\u0105 a wiar\u0105. Podczas kiedy oni rozpaczliwie pr\u00f3buj\u0105 przy pomocy technologii zrozumie\u0107, co si\u0119 dzieje \u201etu\u017c obok\u201d na wraku rosyjskiej stacji kosmicznej, maj\u0105 \u015bwiadectwo zupe\u0142nie innego podej\u015bcia, opartego nie na nauce a na religii. Co prowadzi nas do list\u00f3w z ziemi.<\/p>\n\n\n\n Druga cz\u0119\u015b\u0107 tytu\u0142u to nawi\u0105zanie do tekstu Marka Twaina. W jego \u201eListach z ziemi\u201d szatan, wygnany na ziemi\u0119 pisze do swoich kumpli w niebie listy, w kt\u00f3rych wyra\u017ca krytyczne spojrzenie na ludzk\u0105 religi\u0119, pojmowanie wiary i Boga. U Vizvarego listy pisze by\u0142a dziewczyna Dawida. To kronika postapokaliptycznej ziemi zniszczonej katastrofa ekologiczn\u0105. W tych listach Kath, kt\u00f3ra pochodzi z cywilizacji technologicznej, znajduje rado\u015b\u0107 w prymitywnych obdartych ze zdobyczy techniki wsp\u00f3lnotach. Schemat zaczerpni\u0119ty z Twaina zdaje si\u0119 tu odwr\u00f3cony. Bohaterowie wychodz\u0105 z punktu Lagragne’a ci\u0105\u017c\u0105c bardziej w kierunku mistyki ni\u017c nauki.<\/p>\n\n\n\n I tu wracamy do tego, czy to jest Hard SF. O ile do \u201eobowi\u0105zk\u00f3w\u201d SF nale\u017cy rozwa\u017canie nauki i technologii. My\u015blenie o ich konsekwencjach i wskazywanie na problemy to jednak do\u015b\u0107 rzadko odwraca si\u0119 od niej zupe\u0142nie. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 \u201eLagrange\u2026\u201d to dobre SF, ale czy hard SF \u2014 wydaje mi si\u0119, \u017ce male\u0144ka rysa w\u0105tpliwo\u015bci wspomniana na pocz\u0105tku ro\u015bnie coraz bardziej.<\/p>\n\n\n\n Istvan Vizvary jest doskonale oczytanym autorem. Nie tylko w tytule ksi\u0105\u017cki pe\u0142no jest nawi\u0105za\u0144 do klasycznych tekst\u00f3w. Poza wspomnianym ju\u017c Lemem jest tu du\u017co Clarka z \u201eOdysej\u0105 kosmiczn\u0105\u201d, ale jest te\u017c John Christopher ze \u201e\u015amierci\u0105 traw\u201d. Co fascynuj\u0105ce pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 tymi po\u0142\u0105czeniami w spos\u00f3b zupe\u0142nie inny ni\u017c wspominany tu niedawno Radek Rak. Autor Agli rzuca swoje nawi\u0105zania z tupetem teksa\u0144skiego sprzedawcy u\u017cywanych samochod\u00f3w i uchodzi mu to na sucho tylko dzi\u0119ki wielkiemu wdzi\u0119kowi jego pi\u00f3ra. Vizvary jest na tym tle nies\u0142ychanie subtelny, przenosi raczej nastr\u00f3j i wra\u017cenia ni\u017c puszcza do czytelnika oko. Je\u017celi gdzie\u015b upatrywa\u0142bym wy\u017cszego progu wej\u015bcia do tej powie\u015bci to w\u0142a\u015bnie w szukaniu nawi\u0105za\u0144, a nie w technologicznym j\u0119zyku.<\/p>\n\n\n\n Vizvary wybra\u0142 arcytrudn\u0105 form\u0119 narracji i niestety s\u0105 momenty, kiedy ledwo panuje nad rozbiegaj\u0105cymi si\u0119 w\u0105tkami. Mam te\u017c wra\u017cenie, \u017ce jest tam te\u017c wci\u015bni\u0119te nieco za du\u017co tre\u015bci. Wszystkie w\u0105tki, wszystkie rozwa\u017cania s\u0105 upakowane tak bardzo, \u017ce brakuje oddechu, \u015bwiat\u0142a mi\u0119dzy nimi. Wizje katastrofy opisywane w listach z ziemi wydaj\u0105 mi si\u0119 z kolei nieco sztuczne? Plastikowe? Jakbym ogl\u0105da\u0142 dekoracje w filmie z lat 60. To jednak wszystko drobiazgi bez wi\u0119kszego wp\u0142ywu na ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Powa\u017cne zarzuty mam dwa. Brakuje mi jakiego\u015b wyzwalacza, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142by kryzys epistemiczny b\u0119d\u0105cy osi\u0105 tej ksi\u0105\u017cki. W \u201eOdysei Kosmicznej\u201d by\u0142 monolit, w \u201eSolaris\u201d ocean tu jest po prostu pustka. Troch\u0119 rozumiem, \u017ce sam \u201emajestat kosmosu\u201d ma tu by\u0107 niepoznawalny, ale jako osobie przyzwyczajonej do dzielnych odkrywc\u00f3w kosmosu rozwi\u0105zuj\u0105cych nie takie problemy przed \u015bniadaniem, ci\u0119\u017cko mi wyskoczy\u0107 z utartych kolein.<\/p>\n\n\n\n Ostatni zarzut wynika w tej samej mierze z mojego wn\u0119trza co z ksi\u0105\u017cki. Jestem uczulony i uprzedzony do rosyjsko-religijnego mistycyzmu. Tych wszystkich uwielbianych przez Dostojewskiego szalonych starc\u00f3w itd. Gdzie\u015b to dla mnie by\u0142 zawsze pic na wod\u0119 fotomonta\u017c i zas\u0142ona dymna dla rosyjskiego imperializmu. Dlatego mierzi mnie, u\u017cycie go jako symbolu poznania alternatywnego dla tego opartego na rozumie. \u015amierdzi mi to prawdopo\u015brodkizmem z gatunku: \u201ePoniewa\u017c zar\u00f3wno wsp\u00f3\u0142czesna astrofizyka, jak i teoria \u017ce \u015bwiat le\u017cy na \u017c\u00f3\u0142wiu i czterech s\u0142oniach nie potrafi\u0105 odpowiedzie\u0107 na pytanie o inteligentne \u017cycie poza ziemi\u0105 \u2014 obie te teorie s\u0105 tak samo przydatne poznawczo\u201d. I chocia\u017c finalnie wst\u0105pienie osi\u0105ga tu zrodzone z technologii Plejone, to jurodiwyj kosmonauta jest niebezpiecznie blisko.<\/p>\n\n\n\n Gdzie\u015b g\u0142\u0119boko w swojej duszy mam przekonanie, \u017ce dobre SF nie powinno robi\u0107 takich rzeczy.<\/p>\n\n\n\n \u201eLagrange\u2026\u201d pewno wygra Zajdla. Od Aurory jest \u015bwie\u017csze, a mocno zdziwi\u0119 si\u0119, je\u017celi co\u015b z pozosta\u0142ych trzech ksi\u0105\u017cek je przebije.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 mam wra\u017cenie, \u017ce powinno :).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O co chodzi Ziemia po serii katastrof zesz\u0142a na psy. Resztki ocala\u0142ej ludzko\u015bci \u017cyj\u0105 na stacjach orbitalnych i rozpaczliwie szykuj\u0105 si\u0119 do ucieczki na Alf\u0119 Centauri. G\u0142\u00f3wny bohater \u201eLagrange\u2026\u201d wyrusza z misj\u0105 treningowo-badawcz\u0105 do ksi\u0119\u017cyc\u00f3w Saturna. Oczywi\u015bcie po dotarciu na miejsce oczywi\u015bcie zaczynaj\u0105 si\u0119 problemy i zostajemy skonfrontowani z TAJEMNIC\u0104. Na podlodowych ksi\u0119\u017cycowych morzach pojawiaj\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1248,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[168,80,167,92,207,206],"class_list":["post-1247","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recenzje","tag-fantastyka","tag-ksiazki","tag-science-fiction","tag-sf","tag-zajdel","tag-zew-zajdla"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1247"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1247\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1249,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1247\/revisions\/1249"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Czy to jest Hard SF?<\/h2>\n\n\n\n
Kryzys epistemiczny<\/h2>\n\n\n\n
Narracja<\/h2>\n\n\n\n
Punkty Lagrange\u2019a<\/h2>\n\n\n\n
Listy z ziemi<\/h2>\n\n\n\n
Erudycja<\/h2>\n\n\n\n
Krytyka<\/h2>\n\n\n\n
Podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n