{"id":1275,"date":"2024-08-19T09:00:00","date_gmt":"2024-08-19T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/?p=1275"},"modified":"2024-08-17T22:49:04","modified_gmt":"2024-08-17T20:49:04","slug":"dwie-i-pol-duszy-folk-noir-recenzja-zew-zajdla-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/?p=1275","title":{"rendered":"Dwie i p\u00f3\u0142 duszy. Folk noir \u2013 recenzja. Zew Zajdla #5"},"content":{"rendered":"\n<p>Dwie i p\u00f3\u0142 duszy to ci\u0119\u017cka, mroczna historia o inno\u015bci w \u015bwiecie zapad\u0142ej polskiej wsi lat 90. Centraln\u0105 postaci\u0105 jest Kusy. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ma dwie dusze i sporo problem\u00f3w z tego powodu. Pr\u00f3buje jako\u015b sobie z tym radzi\u0107, co nawet udaje mu si\u0119 do pewnego czasu. \u015aledzimy jego histori\u0119 od lat 60, a narracja pod\u0105\u017ca za r\u00f3\u017cnymi zwi\u0105zanymi z nim postaciami. Bohaterkami poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci s\u0105 np. wied\u017ama mieszkaj\u0105ca pod ruskim poligonem, cyganka terminuj\u0105ca w aptece, ksi\u0105dz, czy Up \u2013 dziecko-homunculus stworzone z potrzeby macierzy\u0144stwa. Te historie splataj\u0105 si\u0119 i przecinaj\u0105 si\u0119 w dusznej atmosferze rodzinnego piekie\u0142ka polski C, a wszystko to posypane jest odrobin\u0105 magii, niesamowito\u015bci i folkloru.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Dwie i p\u00f3\u0142 duszy. Folk noir \u2013 recenzja. Zew Zajdla #5\" width=\"629\" height=\"354\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/fLydA1fzdkk?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">S\u0142owia\u0144sko\u015b\u0107, magia&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Lata temu Sapkowski napisa\u0142 legendarny ju\u017c dzisiaj esej \u201ePir\u00f3g albo nie ma z\u0142ota w Szarych G\u00f3rach\u201d. Jecha\u0142 wtedy straszliwie po s\u0142owia\u0144skiej fantasy. Zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce jednym z nieprzekraczalnych problem\u00f3w jest brak ci\u0105g\u0142o\u015bci kulturowej mi\u0119dzy tymi wszystkimi \u201emitologiami S\u0142owian\u201d a nami. Od tego czasu powsta\u0142o wiele dzie\u0142, kt\u00f3re wci\u0105\u017c i wci\u0105\u017c nie potrafi\u0142y tego zrozumie\u0107. \u201eDwie i p\u00f3\u0142 duszy\u201d jest inne, swojej si\u0142y nie czerpie z jaki\u015b wydumanych s\u0142owia\u0144skich wierze\u0144, Swarog\u00f3w, twarog\u00f3w i innych rado\u015bnie zmy\u015blonych sro\u0142udni\u0107. Si\u0142a ksi\u0105\u017cki Hankus tkwi w autentyczno\u015bci \u2013 zachowuje ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 kultury odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 nie do sztucznie odtworzonej mitologii a do prawdziwego folkloru. Buduje na okruchach tego, co naprawd\u0119 da si\u0119 znale\u017a\u0107 zachowane w ludowych obyczajach i dzi\u0119ki temu wygrywa. Cyganka \u0142api\u0105ca dusze do s\u0142oika po og\u00f3rkach, czy wied\u017ama spod ruskiego poligonu oddzia\u0142uj\u0105 znacznie mocniej ni\u017c jakie\u015b tam b\u00f3stwa.<\/p>\n\n\n\n<p>To nie jest ksi\u0105\u017cka dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w bestiariuszy czy ludzi, kt\u00f3rych kr\u0119ci perkunowy worlbuilding. Turbos\u0142owianie, czy spece od dok\u0142adno\u015bci etnograficznej te\u017c nie znajd\u0105 tu swoich ulubionych motyw\u00f3w. Je\u017celi chcesz zobaczy\u0107 jak w okruchach wiarygodnie przedstawionego folkloru i magii obijaj\u0105 si\u0119 bliskie i realne problemy, to mo\u017ce by\u0107, powie\u015b\u0107 dla ciebie.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">O czym to jest?<\/h3>\n\n\n\n<p>Centralny dla tej powie\u015bci jest motyw inno\u015bci. Polska wie\u015b, czy to w latach 60, czy w czasach transformacji przedstawiona jest jako miejsce, gdzie bardzo ci\u0119\u017cko jest nie pasowa\u0107. Bohaterowie Hankus egzystuj\u0105 na peryferiach, niekt\u00f3rzy jak Wiedzmawa \u015bwiadomie odrzucaj\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Inni, jak Kusy czy Up rozpaczliwie pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 jako\u015b w niej odnale\u017a\u0107. Tak jak w X-menach mutacja by\u0142a metafor\u0105 inno\u015bci, tak tutaj t\u0119 funkcj\u0119 pe\u0142ni ludowa magia. Ci, kt\u00f3rych dotkn\u0119\u0142a, s\u0105 skazani na egzystencj\u0119 na granicy \u015bwiata i ostracyzm spo\u0142eczny. Troch\u0119 tak jak w \u201eNigdzieb\u0105d\u017a\u201d Gaimana. W przeciwie\u0144stwie jednak do tych tekst\u00f3w w \u201eDw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 duszy\u201d nadziei w zasadzie nie ma. Inno\u015b\u0107 oznacza przemielenie przez wsp\u00f3lnot\u0119 i wyplucie kosteczek. Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119, jak bardzo z\u0142y jest tu obraz grup ludzi, spo\u0142eczno\u015b\u0107 to prawie zawsze t\u0142um z wid\u0142ami i pochodniami albo wr\u0119cz zdehumanizowany potw\u00f3r o stu r\u0119kach i pazurach.<\/p>\n\n\n\n<p>To jest te\u017c ksi\u0105\u017cka o rodzinie i rodzinnych sekretach. O trzymaniu za drzwiami pewnych prawd i o budowaniu nie\u0142atwych relacji na k\u0142amstwach i przemilczeniach. O \u017cyciu w atmosferze g\u0119stej, pe\u0142nej grozy, niczym z \u201eDomu z\u0142ego\u201d Smarzowskiego. Jest te\u017c o trudnym, pe\u0142nym po\u015bwi\u0119ce\u0144 rodzicielstwie. Chyba najwi\u0119ksza warto\u015b\u0107 tej ksi\u0105\u017cki jest to, \u017ce porusza wiele temat\u00f3w, nie zatrzymuj\u0105c si\u0119 na ka\u017cdym. Pozostawia je wyra\u017anie nakre\u015blone, ale otwarte i gotowe na wk\u0142ad czytelnika.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Groza<\/h3>\n\n\n\n<p>Bardzo podoba mi si\u0119 to, jak autorka operuje groza i jakie s\u0105 tej grozy jej \u017ar\u00f3d\u0142a. Nie strasz\u0105 nas k\u0142y i pazury istot z legend. Najwi\u0119kszy efekt, najsilniejsze oddzia\u0142ywanie wynika ze stworzenia atmosfery nadci\u0105gaj\u0105cej katastrofy. Scena za scen\u0105 mamy przekonanie, \u017ce b\u0119dzie tylko gorzej i \u017ce za chwile nadejdzie koniec. Autorka doskonale zarz\u0105dza oczekiwaniami czytelniczki&nbsp; i sprawia, \u017ce wyobra\u017camy sobie gorsze rzeczy, ni\u017c mog\u0142aby sama napisa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Niesamowita jest te\u017c niejednoznaczno\u015b\u0107 pewnych zdarze\u0144 w tej powie\u015bci. Niby wszystko jest jasne, ale umiej\u0119tnie zasiane ziarna w\u0105tpliwo\u015bci robi\u0105 doskona\u0142\u0105 robot\u0119. Przecie\u017c doppelganger Kusego, kt\u00f3ry dzia\u0142a zawsze, kiedy ten jest chory, nie musi koniecznie by\u0107 oddzieln\u0105 istot\u0105, mo\u017ce to tylko cz\u0119\u015bci\u0105 jego natury przejmuj\u0105ca nad nim kontrol\u0119. Niewiele jest tu fragment\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 zapisane w kamieniu, i ponownie, to czego nie wiemy dzia\u0142a, na nas mocniej ni\u017c to, co do czego mamy pewno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Problemy<\/h3>\n\n\n\n<p>Na szcz\u0119\u015bcie problem\u00f3w nie ma ich wiele. Historia Upa, jego tu\u0142aczki i b\u0142yskawicznego dorastania to moim zdaniem najs\u0142absza cz\u0119\u015b\u0107 tej ksi\u0105\u017cki. Cho\u0107 jest poruszaj\u0105ca, to w\u0105tki eksploruj\u0105ce seksualno\u015b\u0107 zaje\u017cd\u017caj\u0105 mi niebezpiecznie ameryka\u0144sk\u0105 pop-psychoanaliz\u0105, kt\u00f3rej nie lubi\u0119 i kt\u00f3ra nie pasuje mi do reszty ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0142absze od reszty jest te\u017c imho zako\u0144czenie, sprawia wra\u017cenie troch\u0119 przyspieszonego, nag\u0142ego i nieco te\u017c sztampowego. Cho\u0107 wie\u0144czy powie\u015b\u0107 pi\u0119kn\u0105 klamr\u0105, to mam wra\u017cenie, \u017ce czego\u015b mu brakuje.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">J\u0119zyk<\/h3>\n\n\n\n<p>Niesamowite wra\u017cenie zrobi\u0142 na mnie j\u0119zyk, jakim ta ksi\u0105\u017cka jest napisana. Od pierwszych stron atakuje nas Le\u015bmianowskie wr\u0119cz rozbuchanie metafor i innych \u015brodk\u00f3w stylistycznych. Ta proza potrafi by\u0107 bardzo poetycka, kiedy chc\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie potrafi te\u017c, gdzie trzeba schowa\u0107 barokowy przepych i pozwoli\u0107 wyj\u015b\u0107 akcji na pierwszy plan. Naprawd\u0119 pod wzgl\u0119dem technicznym to s\u0105 razem z \u201eAgl\u0105\u201d Raka najlepiej napisane ksi\u0105\u017cki z nominowanych do Zajdla. Wszystko jest tu dopi\u0119te na ostatni guzik \u2013 \u0142\u0105cznie z nazwiskiem g\u0142\u00f3wnego bohatera. Bardzo doceniam te\u017c, jak nieprzegadana jest to powie\u015b\u0107. Mimo mnogo\u015bci w\u0105tk\u00f3w i temat\u00f3w, mimo pi\u0119knej wcale nie minimalistycznej polszczyzny zamyka si\u0119 w 300 stronach i jest najkr\u00f3tsza z nominowanych pozycji.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Podsumowanie<\/h3>\n\n\n\n<p>Chwile temu m\u00f3wi\u0142em, \u017ce nie spodziewam si\u0119, \u017ce kt\u00f3ra\u015b z pozosta\u0142ych nominowanych ksi\u0105\u017cek mnie zaskoczy. Myli\u0142em si\u0119. \u201eDwie i p\u00f3\u0142 duszy&#8221; pi\u0119knie \u0142\u0105czy mroczn\u0105 ludow\u0105 magi\u0119 z klasyczn\u0105 opowie\u015bci\u0105 o inno\u015bci, akceptacji i rodzinie. W tej chwili to najlepiej napisana ksi\u0105\u017cka z czytanych w ramach #zewzajdla. Cho\u0107 to zdecydowanie mniej \u201emoja\u201d konwencja ni\u017c hard SF \u201eList\u00f3w z ziemi\u201d to chyba b\u0119d\u0119 \u017cyczy\u0142 jej zwyci\u0119stwa.<\/p>\n\n\n\n<p>PS. Po raz kolejny blurp z tylnej ok\u0142adki jest myl\u0105cy, zdradzaj\u0105cy czego nie trzeba i og\u00f3lnie szkodliwy. Nie czytajcie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dwie i p\u00f3\u0142 duszy to ci\u0119\u017cka, mroczna historia o inno\u015bci w \u015bwiecie zapad\u0142ej polskiej wsi lat 90. Centraln\u0105 postaci\u0105 jest Kusy. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ma dwie dusze i sporo problem\u00f3w z tego powodu. Pr\u00f3buje jako\u015b sobie z tym radzi\u0107, co nawet udaje mu si\u0119 do pewnego czasu. \u015aledzimy jego histori\u0119 od lat 60, a narracja pod\u0105\u017ca [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1276,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[168,210,166,207],"class_list":["post-1275","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recenzje","tag-fantastyka","tag-ksiazka","tag-literatura","tag-zajdel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1277,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1275\/revisions\/1277"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}