Grupa rekonstruktor\u00f3w lat 40. i 50. dla niepoznaki nazywaj\u0105ca si\u0119 Polsk\u0105 Fundacj\u0105 Fantastyki Naukowej znowu to zrobi\u0142a. Odgrzali sw\u00f3j clickbaitowy lament, \u017ce kiedy\u015b to by\u0142a prawdziwa hard SF, a teraz to nie ma czas\u00f3w i trawa jest mniej zielona ni\u017c kiedy\u015b. Robi\u0105 to mniej wi\u0119cej co kwarta\u0142, ale tym razem mi si\u0119 ula\u0142o. Hard SF jest pod dostatkiem, trzeba tylko wyj\u0105\u0107 g\u0142ow\u0119 z d\u2026 i poszuka\u0107.<\/p>\n\n\n\n
PFFN repostowa\u0142a tekst Krzysztofa Soko\u0142owskiego, w kt\u00f3rym ten p\u0142acze, \u017ce Hardej SF ju\u017c nie ma i nie b\u0119dzie. \u017beby utrudni\u0107 polemik\u0119, autor nie zdradzi\u0142 jakie teksty spe\u0142niaj\u0105 jego wy\u015brubowane kryteria ani jakie wsp\u00f3\u0142czesne utwory nale\u017cy odrzuci\u0107 i dlaczego. Znamiennym jest te\u017c, \u017ce w samym tek\u015bcie nie jest wymieniony \u017caden fantastyczny tekst kultury nowszy ni\u017c 1962. Argumentacja autora idzie mniej wi\u0119cej tak: Od czas\u00f3w WWII nie ma ju\u017c prawdziwej nauki uprawianej dla przyjemno\u015bci poznania, a nie dla w\u0142adzy czy zysku. Poniewa\u017c nie ma prawdziwej nauki, nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwej fantastyki opartej na nauce. Czyli hard SF jest martwe \u2013 quod erat demonstrandum. Pozostaje nam zamkn\u0105\u0107 si\u0119 w piwnicy i czyta\u0107 Asimova i Lema, ocieraj\u0105c od czasu do czasu \u0142zy nostalgii i wzruszenia.<\/p>\n\n\n\n
Rozpakujmy to po kawa\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze co to jest hard SF. Definicji znajdziemy mn\u00f3stwo, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zgodzi si\u0119 co do tego, \u017ce maj\u0105 by\u0107 to historie, kt\u00f3re nauk\u0119 traktuj\u0105 powa\u017cnie \u2014 laserki nie wydaj\u0105 odg\u0142os\u00f3w \u201epiu, piu\u201d w kosmosie a midichloriany nie tworz\u0105 wybra\u0144c\u00f3w. Hard SF ma budowa\u0107 problematyk\u0119, konflikty i \u015bwiaty przysz\u0142o\u015bci na porz\u0105dnych podstawach naukowych.<\/p>\n\n\n\n
Co prowadzi nas do drugiego punktu \u2013 co to jest nauka. Soko\u0142owski chyba najch\u0119tniej uznawa\u0142y tylko matematyk\u0119 i fizyk\u0119 teoretyczn\u0105, na nauki humanistyczne czy nawet in\u017cynierie patrzy z pogard\u0105. W anlgosferze czasami mo\u017cemy spotka\u0107 rozr\u00f3\u017cnienie ze Hard SF to inspirowane STEM i soft SF \u2014 to kt\u00f3re na warsztat bierze np. socjologi\u0119. Rozumiem jednak, \u017ce autorowi chodzi o SF najhardsze z hardych i najbardziej naukowe z naukowych. Bior\u0105c jednak chocia\u017cby kryterium naukowo\u015bci Poppera zobaczymy, \u017ce zawiera si\u0119 w nim wiele rzeczy poza fizyk\u0105. Trzeba tylko przesta\u0107 si\u0119 snobowa\u0107 i zobaczy\u0107, \u017ce \u015bwiat poszed\u0142 do przodu.<\/p>\n\n\n\n
W jednym autor ma racje \u2014 nauka ma dzisiaj problemy (tak jak mia\u0142a je w latach 20. I 30). Terror cytowa\u0144 i grant\u00f3w, kryzys replikacji itd. D\u0142ugo by wymienia\u0107, ale naukowcy sami najlepiej zdaj\u0105 z nich spraw\u0119, nie potrzebuj\u0105 nas Fantast\u00f3w, \u017ceby im przypomina\u0107. Co z tego wynika dla fantastyki naukowej \u2014 ano zupe\u0142nie nic. SF nie jest bowiem dziedzin\u0105 pomocnicz\u0105 nauki, kt\u00f3ra ma j\u0105 popularyzowa\u0107, nie\u015b\u0107 pod strzechy i wobec tego, \u017ce nie ma prawdziwej nauki, to SF nie ma co robi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wiem, \u017ce w pewnym momencie modne by\u0142o opowiadanie: \u201eHa, ja to nauczy\u0142em si\u0119 fizyki z ksi\u0105\u017cek SF iksi\u0144skiego\u201d, albo \u201ezrozumia\u0142em teorie wzgl\u0119dno\u015bci po przeczytaniu SF igrekowskiego\u201d. Mam smutn\u0105 wiadomo\u015b\u0107. Do nauki fizyki (biologi, socjologi itd.) s\u0142u\u017c\u0105 podr\u0119czniki. SF zacz\u0119\u0142a jako literatura dla pryszczatych nastolatk\u00f3w i najlepsze co robi to nie przekazywanie (hardych) informacji, a rozpalanie ciekawo\u015bci. Durne \u201eArchiwum X\u201d zrobi\u0142o dla rozwoju nauki wi\u0119cej, i\u017c ca\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Lema. Dlatego \u017ce dziesi\u0105tki dziewczyn zobaczy\u0142y Scully i dzi\u0119ki temu posz\u0142y studiowa\u0107 jak\u0105\u015b fajn\u0105 dziedzin\u0119 nauki, zamiast zosta\u0107 junior brand mened\u017cerkami.<\/p>\n\n\n\n
Co w takim razie robi dzisiaj Hard SF i gdzie jej szuka\u0107? Soko\u0142owski i PFFN myl\u0105 niebo z gwiazdami odbitymi noc\u0105 na powierzchni stawu. Szukaj\u0105 fetyszy, sztafa\u017cu zwi\u0105zanego z Hard SF z\u0142otej ery, poniewa\u017c go nie znajduj\u0105, rozk\u0142adaj\u0105 r\u0119ce i m\u00f3wi\u0105: \u201eprzykro mi prawdziwe SF nie \u017cyje\u201d. Ze z\u0142otej ery SF pochodzi te\u017c stwierdzenie: \u201e\u017ceby napisa\u0107 dobr\u0105 SF, wymy\u015bl technologie i zastan\u00f3w si\u0119, kto b\u0119dzie przez ni\u0105 nieszcz\u0119\u015bliwy\u201d. Historie, kt\u00f3re maj\u0105 w swoim sercu nauk\u0119 i opisuj\u0105 jej skutki i owoce wci\u0105\u017c powstaj\u0105 i nadal s\u0105 niesamowite. Wynikaj\u0105 z tej samej fascynacji nauk\u0105 i ch\u0119ci jej zrozumienia. Maj\u0105 tylko zupe\u0142nie inny sztafa\u017c ni\u017c te sprzed lat.<\/p>\n\n\n\n
\u017beby nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym.<\/p>\n\n\n\n
Przed chwil\u0105 Mag wyda\u0142 \u201eCiosy zag\u0142ady\u201d Naylera, niesamowity biopunk, kt\u00f3ry jest ca\u0142kiem zgodny z nauk\u0105 i w fascynuj\u0105cy spos\u00f3b opowiada o konsekwencjach wskrzeszenia mamut\u00f3w. Zar\u00f3wno tych biologicznych, jak i spo\u0142ecznych \u2014 dla rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Syberii (i spo\u0142eczno\u015bci mamut\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n
Moje ukochane \u201eUnauthorized bread\u201d Doctorowa. G\u0142\u00f3wna bohaterka jailbrejkuje swoj\u0105 kuchenk\u0119 i przez kontrol\u0119 nad technologi\u0105 w swoim \u017cyciu odzyskuje podmiotowo\u015b\u0107. To historia o opresji, kt\u00f3ra mo\u017ce wydarzy\u0107 si\u0119 w przysz\u0142y wtorek, a ca\u0142a nauka i technologia potrzebna do jej stworzenia jest dost\u0119pna ju\u017c dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n
Annalee Newitz napisa\u0142a w 2017 roku doskona\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eAutonomous\u201d, w kt\u00f3rej globalna pandemia zmienia \u015bwiat w korporacyjne piek\u0142o. Bohaterka jest piratem farmaceutycznym, kt\u00f3ry kopiuje receptury bardzo drogich lek\u00f3w i udost\u0119pnia je za darmo w internecie.<\/p>\n\n\n\n
Zbi\u00f3r opowiada\u0144 \u201eHieroghlyph\u201d, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Stephensona, Mary Robinette Kowal, kt\u00f3ra fascynuj\u0105co opowiada, co dzieje, kiedy post\u0119p technologiczny i spo\u0142eczny si\u0119 rozjad\u0105, Catherynne M. Valente, pesymizm Bacigalupiego, w p\u00f3\u0142 zbudowany ogr\u00f3d Ruthanny Emrys. Jest tego wi\u0119cej, wystarczy poszuka\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Kim Stanley Robinson pisz\u0119 hard\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 za ksi\u0105\u017ck\u0105 od \u201eNowego Yorku 2140\u201d do \u201eMinisterstwa przysz\u0142o\u015bci\u201d. Ka\u017cda jedna tak naukowa, jak tylko si\u0119 da i ka\u017cda dotycz\u0105ca problem\u00f3w klimatycznych, kt\u00f3rych jeszcze do\u017cyjemy. Rozumiem, jednak \u017ce to drugie go raczej dzia\u0142a na jego niekorzy\u015b\u0107, wszak Soko\u0142owski i PFFN brzydz\u0105 si\u0119 praktycznymi zastosowaniami nauki, ceni\u0105c jedynie \u201erozszerzanie granic poznania\u201d. Przypominaj\u0105 w tym operetkowego akademika, kt\u00f3ry panicznie boi si\u0119, \u017ce kto\u015b wykorzysta jego prace do czegokolwiek realnego.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142czesne osoby pisz\u0105ce SF dostarczaj\u0105 nam ciekawszych i bardziej r\u00f3\u017cnorodnych problem\u00f3w i wizji przysz\u0142o\u015bci dlatego \u017ce opr\u00f3cz fizyki matematyki i in\u017cynierii w\u0142\u0105czyli do swoich skrzynek z narz\u0119dziami nowe rzeczy. Dzi\u0119ki temu te wizje s\u0105 bardziej prawdziwe a problematyka bardziej relewantna. <\/p>\n\n\n\n
Najgorsze co mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 fantastyce to trwanie w miejscu i powtarzanie tego, co robi\u0142a w swojej \u201ez\u0142otej erze\u201d. O kosmolotach i bezdusznych r\u00f3wnaniach napisano ju\u017c do\u015b\u0107. Je\u017celi ca\u0142y czas rozwa\u017caliby\u015bmy to samo i np. filozofowali o mo\u017cliwych innych formach \u017cycia, staliby\u015bmy si\u0119 podobni do literatury werystycznej. Science fiction jest unikalna, bo nie zajmuje si\u0119 odwiecznymi pytaniami, tylko przyznaje, \u017ce nasze dzieci b\u0119d\u0105 mia\u0142y zupe\u0142nie inne problemy ni\u017c my i stara si\u0119 o nich my\u015ble\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie ca\u0142y czas s\u0105 autorki i autorzy, kt\u00f3rzy to robi\u0105. Trzeba tylko troch\u0119 odwagi, \u017ceby ich poszuka\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Grupa rekonstruktor\u00f3w lat 40. i 50. dla niepoznaki nazywaj\u0105ca si\u0119 Polsk\u0105 Fundacj\u0105 Fantastyki Naukowej znowu to zrobi\u0142a. Odgrzali sw\u00f3j clickbaitowy lament, \u017ce kiedy\u015b to by\u0142a prawdziwa hard SF, a teraz to nie ma czas\u00f3w i trawa jest mniej zielona ni\u017c kiedy\u015b. Robi\u0105 to mniej wi\u0119cej co kwarta\u0142, ale tym razem mi si\u0119 ula\u0142o. Hard SF […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1324,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1323","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1323","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1323"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1323\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1327,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1323\/revisions\/1327"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}