Powiedzmy sobie to wprost. Nikt nie czyta Stephensona dla akcji albo dla rozbudowanych portret\u00f3w bohater\u00f3w czy pi\u0119knego j\u0119zyka. Stephensona czytamy, bo jak nikt inny potrafi podzieli\u0107 si\u0119 z nami swoj\u0105 najnowsz\u0105 nerdow\u0105 zajawk\u0105. Oboj\u0119tnie czy chodzi o rozw\u00f3j nauki w XVII wieku, czy metody pods\u0142uchiwania ekranu przez kabel zasilania. Dlatego troch\u0119 zadr\u017ca\u0142em, kiedy dowiedzia\u0142em si\u0119, o czym ma by\u0107 Polostan.<\/p>\n\n\n\n
Tu u nas w naszej dotkni\u0119tej histori\u0105 mitteleuropie nauczyli\u015bmy si\u0119 patrze\u0107 na Anglosas\u00f3w pisz\u0105cych o dziedzictwie socjalizmu, ZSRR i rewolucji z pewn\u0105 nieufno\u015bci\u0105. Cho\u0107 wyst\u0119puj\u0105 na spektrum od po\u017cytecznych idiot\u00f3w do kowboj\u00f3w z r\u0119k\u0105 na atomowym guziku, z rzadka zdarza im si\u0119 odda\u0107 subtelno\u015bci i problemy naszego dziedzictwa. Zobaczmy, jak posz\u0142o tym razem.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Historia dzieje si\u0119 w latach 20 i 30. \u015aledzimy losy Dawn\/Aurory dziecka kowbojki z Montany i ukrai\u0144sko- ameryka\u0144skiego komunisty. \u017bycie rzuca ja od porewolucyjnego Piotrogrodu do Waszyngtonu, na kt\u00f3ry maszeruje razem z Bonus Army, domagaj\u0105c si\u0119 wyp\u0142aty \u015bwiadcze\u0144 dla weteran\u00f3w I wojny \u015bwiatowej. Wreszcie trafia na Ural, gdzie w blasku stalowych piecy Magnitogorska zostaje zwerbowana przez OGPU.<\/p>\n\n\n\n
To jest klasyczna historia szpiegowska, taka godna Jamesa Bonda. Jest tu zdecydowanie wi\u0119cej akcji ni\u017c w standardowej ksi\u0105\u017cki Stephensona, kt\u00f3re to powiedzmy sobie szczerze, potrafi\u0105 si\u0119 toczy\u0107 niespiesznie i tak, \u017ceby akcja nie przeszkadza\u0142a ekspozycji. Tutaj mamy strzelaniny w Chicago lat 30,wypadki na wielkich budowach socjalizmu, bzykanie si\u0119 podczas ukrywania przed FBI i wiele innych rzeczy. Wszystko zmieszczone na 300 stronach powie\u015bci. Narracja p\u0142ynnie skacze pomi\u0119dzy kontynentami (USA i ZSRR) i r\u00f3\u017cnymi latami z \u017cycia bohaterki. Jest jednak na tyle przejrzy\u015bcie prowadzona, \u017ce nie mamy szans si\u0119 zgubi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Aurora to bardzo porz\u0105dnie napisana posta\u0107. Wiarygodnie przedstawiona osoba, ze swoimi celami i wyra\u017anie odci\u015bni\u0119tym pi\u0119tnem tragicznych wydarze\u0144, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142a. Mo\u017cna z ni\u0105 empatyzowa\u0107, mo\u017cna j\u0105 nawet polubi\u0107. To drugie, nie udawajmy, nie jest oczywiste, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce w \u00be powie\u015bci zaczyna pracowa\u0107 dla Berii.<\/p>\n\n\n\n
Na sam koniec autor rzuca w nas podkr\u0119con\u0105 pi\u0142k\u0105, kt\u00f3ra ka\u017ce nam kwestionowa\u0107 jej motywacje i by\u0107 mo\u017ce wywraca do g\u00f3ry nogami ostatni kawa\u0142ek ksi\u0105\u017cki. Cho\u0107 mo\u017ce by\u0107 to tylko finta przed drugim tomem.<\/p>\n\n\n\n
Pozosta\u0142e postacie s\u0105 ok, cho\u0107 nie jest to jaka\u015b pora\u017caj\u0105co ciekawa zgraja, to trzymaj\u0105 poziom.<\/p>\n\n\n\n
To jest blog o fantastyce. Stephenson to pisarz fantastyczny. Czy Polostan to jego skok w bok i po prostu powie\u015b\u0107 historyczno-szpiegowska? Ot\u00f3\u017c nie do ko\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n
To jest troch\u0119 nietypowa, ale jednak powie\u015b\u0107 science fiction.<\/p>\n\n\n\n
W polskim dyskursie panuje przekonanie, \u017ce fantastyka to nie jest pe\u0142noprawny gatunek literacki. \u017be to raczej rodzaj sztafarzu, kt\u00f3ry rozpoznajemy nie po strukturze czy tematyce, a fetyszach. Je\u017celi mamy magiczne pier\u015bcienie i elfy to fantasy. Je\u017celi kto\u015b robi \u201epiu, piu\u201d z laserka to jasny dow\u00f3d z mamy do czynienia z science fiction. W tym rozumieniu fantastyka to rodzaj szat, zdobie\u0144, wspomnianych fetyszy, w kt\u00f3re mo\u017cemy ubra\u0107 dowolna tre\u015b\u0107. I tak bierzemy krymina\u0142, dodajemy magiczne miasto i mamy fantastyk\u0119 (cykl o stra\u017cy Pratchetta), albo bierzemy powie\u015b\u0107 marynistyczno-wojskowa, przenosimy ja w kosmos (cykl o Honor Harrington). Jest to metoda tyle\u017c prosta, co niewystarczaj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n
Na potrzeby tego tekstu od\u0142\u00f3\u017cmy na bok fantasy i skupmy si\u0119 na SF, bo Polostanowi zdecydowanie bli\u017cej do niego. Stephenson zdaje si\u0119 pod\u0105\u017ca\u0107 tym samym \u015bladem co Nalo Hopkinson czy Cory Doctorow. Ta grupa prezentuje koncepcj\u0119, w kt\u00f3rej technologia i nauka s\u0105 esencja SF tak bardzo, \u017ce samo ich wyst\u0119powanie nie wystarcza. \u201escience fiction concern (…) with the same questions: not merely what the technology does, but who it does it for and who it does it to.\u201d. Samo wprowadzenie nowej technologii (zast\u0105pienie \u017caglowc\u00f3w statkami kosmicznymi) nie wystarcza. O SF mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 wtedy, kiedy opisuje ona konsekwencje technologii dla cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa. Czyli to, \u017ce w powie\u015bci mamy skakanie przez wormhole, nie wystarczy, \u017ceby to by\u0142o SF, potrzebne jest np. opisanie jak takie podr\u00f3\u017ce (i r\u00f3\u017cnica w up\u0142ywie czasu) wp\u0142yn\u0105 na post\u0119puj\u0105c\u0105 alienacje bohatera. Jak m\u00f3wi stare przys\u0142owie pszcz\u00f3\u0142: \u201eJe\u017celi chcesz napisa\u0107 dobr\u0105 SF, wymy\u015bl jak\u0105\u015b technologie i zastan\u00f3w si\u0119 kto b\u0119dzie przez ni\u0105 nieszcz\u0119\u015bliwy\u201d<\/p>\n\n\n\n
Unikalno\u015b\u0107 prozy Stephensona bierze si\u0119 z tego, \u017ce potrafi wzi\u0105\u0107 t\u0119 metod\u0119 konstrukcji SF i zastosowa\u0107 j\u0105 do czas\u00f3w historycznych. Zrobi\u0142 to w cyklu barokowym i teraz powtarza ten myk (w spos\u00f3b wielokrotnie bardziej przyst\u0119pny) w Polostan. Nauka i technologia jest tam wsz\u0119dzie. Na randkach, podczas kt\u00f3rych bohaterka s\u0142ucha o modelu atomu, na a wystawie \u015bwiatowej w Chicago gdzie pracuje, nawet konstrukcja Tommy Gun’a ma znaczenie. Ci\u0105\u017ca bohaterki te\u017c jest zdeterminowana technologi\u0105. Ogl\u0105damy \u015bwiat na progu zmiany paradygmatu. Powie\u015b\u0107 dzieje si\u0119 w momencie przej\u015bcia z epoki przemys\u0142owej w wiek atomu. Autor prowadzi nas przez t\u0119 histori\u0119 i wida\u0107, \u017ce wk\u0142ada w to mn\u00f3stwo serca. Stephenson kocha histori\u0119 nauki i dzieli si\u0119 ta pasja poprzez opowie\u015bci o neutronach, stratosferycznych balonach i innych cudach nadchodz\u0105cego \u015bwiata. Du\u017co tu foreshadowingu dla kolejnych tom\u00f3w, w ko\u0144cu seria nazywa si\u0119 \u201elight bomb\u201d, wi\u0119c najprawdopodobniej za chwile programy nuklearne rusz\u0105 na pe\u0142nej. Ta ksi\u0105\u017cka pe\u0142na jest ekspozycji. S\u0105 to dobrze napisane ekspozycj\u0119, ale je\u017celi po prostu ich nie lubisz, to te te\u017c ci si\u0119 nie spodobaj\u0105. Czytelniczko, b\u0105d\u017a ostrze\u017cona.<\/p>\n\n\n\n
Polostan to dobra powie\u015b\u0107 szpiegowska, bo autor potrafi wiarygodnie opisa\u0107 Beri\u0119 przes\u0142uchuj\u0105cego bohaterk\u0119 poprzez podtapiania w syberyjskiej rzece. To nietypowa powie\u015b\u0107 SF, poniewa\u017c zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce finalnie w\u0142adze nad \u015bwiatem ma nie ten, kto sprawnie torturuje, a ten, kto zapewnia ogrzewane toalety w poci\u0105gach. To jedna z bardziej przyst\u0119pnych powie\u015bci Stephensona, wi\u0119c je\u017celi chcieli\u015bcie spr\u00f3bowa\u0107 tego pisarza, to jest to doskona\u0142a okazja.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Powiedzmy sobie to wprost. Nikt nie czyta Stephensona dla akcji albo dla rozbudowanych portret\u00f3w bohater\u00f3w czy pi\u0119knego j\u0119zyka. Stephensona czytamy, bo jak nikt inny potrafi podzieli\u0107 si\u0119 z nami swoj\u0105 najnowsz\u0105 nerdow\u0105 zajawk\u0105. Oboj\u0119tnie czy chodzi o rozw\u00f3j nauki w XVII wieku, czy metody pods\u0142uchiwania ekranu przez kabel zasilania. Dlatego troch\u0119 zadr\u017ca\u0142em, kiedy dowiedzia\u0142em si\u0119, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1329,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-1328","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recenzje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1328","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1328"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1328\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1330,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1328\/revisions\/1330"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1329"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1328"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}