{"id":1378,"date":"2025-12-16T07:35:13","date_gmt":"2025-12-16T06:35:13","guid":{"rendered":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/?p=1378"},"modified":"2025-12-16T10:08:53","modified_gmt":"2025-12-16T09:08:53","slug":"czniac-literaturoznawcow-albo-dlaczego-fandom-to-nie-sa-ludzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/?p=1378","title":{"rendered":"Cznia\u0107 literaturoznawc\u00f3w albo dlaczego fandom to nie s\u0105 ludzie"},"content":{"rendered":"\n
\n

Edit:
Napisa\u0142em z\u0142y tekst.<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142y w tym znaczeniu, \u017ce nie uda\u0142o mi si\u0119 przekaza\u0107, tego, czego chcia\u0142em. Chcia\u0142em oburzy\u0107 si\u0119 na m\u00f3wienie innym jak si\u0119 bawi\u0107 i relacje hierarchi \u2013 kt\u00f3re s\u0105 i powinny by\u0107 dla fandomu obce i niew\u0142a\u015bciwe, a wyszed\u0142 mi taki kt\u00f3ry obra\u017ca ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Nie by\u0142o moj\u0105 intencj\u0105 wypycha\u0107 kogokolwiek, napisa\u0142em wprost o witaniu z otwartymi ramionami. Chcia\u0142em by\u0107 zabawny, wyszed\u0142em niemi\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Tekst zlatuje z fejsa, bo wywo\u0142a\u0142 tam burze, kt\u00f3rej nie chce. Dla \u015bwiadectwa w\u0142asnych b\u0142\u0119d\u00f3w zostanie tu z tym komentarzem.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zapowiada si\u0119, \u017ce b\u0119dzie to d\u0142ugi tekst. Postaram si\u0119 wi\u0119c droga czytelniczko, utrzymywa\u0107 twoj\u0105 uwag\u0119 wrzucaj\u0105c od czasu do czasu odpowiednio kontrowersyjny \u015br\u00f3dtytu\u0142. Osobom o delikatnych nerwach sugeruje pomija\u0107 je przy czytaniu.<\/p>\n\n\n\n

Dyskusja zacz\u0119\u0142a si\u0119 tekstem w prawdziwym papierowym czasopi\u015bmie co to \u0105, \u0119 i bu\u0142k\u0119 przez bibu\u0142k\u0119, czyli w \u201eHa! Art nr 62\u201d<\/a>. Marcin \u015awi\u0105tkowski pisz\u0119 tam o rozd\u017awi\u0119ku mi\u0119dzy mainstreamem i fantastyk\u0105 (hej! Te\u017c mam o tym artyku\u0142<\/a>) zbaczaj\u0105c na to, czym fandom jest, i na przyk\u0142adzie Emarginacji kr\u0105\u017c\u0105c wok\u00f3\u0142 tezy, \u017ce fandom pe\u0142ni funkcje literaturoznawc\u00f3w. Odpowiedzia\u0142 mu na substacku Tomek Koz\u0142owski<\/a>, pewne rzeczy prostuj\u0105c. Poniewa\u017c jednak Tomek jest raczej grzeczna i kulturaln\u0105 osob\u0105, postanowi\u0142em przynie\u015b\u0107 kanister z benzyn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zarysowuj\u0105c z grubsza kszta\u0142t inby \u2013 chodzi o to, jaka jest relacja mi\u0119dzy ekspertami, znawcami a fandomem. Czy jedni potrzebuj\u0105 drugich i co mo\u017cemy da\u0107 sobie nawzajem? Ot\u00f3\u017c w tej sprawie przebior\u0119 si\u0119 w sukman\u0119 ch\u0142opomana godnego Bronowic. Fandom jest dla mnie g\u0142\u00f3wnie wsp\u00f3lnot\u0105 zajawek. Ze swojej natury emocjonalny, a nie intelektualny i eksperci maj\u0105 w nim miejsce o tyle, o ile nie przeszkadzaj\u0105. Zapraszam do wyja\u015bnienia dlaczego \ud83d\ude42<\/p>\n\n\n\n

Zmy\u015blone teorie i (nie)realne problemy <\/h2>\n\n\n\n

Zacznijmy od erpeg\u00f3w, bo to zjawisko jest tam bardziej przerysowane i przez to \u0142atwiejsze do przedstawienia. Przypomn\u0119, \u017ce gry fabularne to taka zabawa dla 13 latk\u00f3w gdzie par\u0119 os\u00f3b przy stole turla kostkami i prowadzi wymy\u015blone ludziki, w fantastycznej historii. Rzucaj\u0105 fajerbolami i bior\u0105 questy od tajemniczych nieznajomych w karczmie. Doskona\u0142a zabawa, sp\u0119dzam na niej lata \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

W miar\u0119 rozwoju hobby pojawili si\u0119 dooko\u0142a niego eksperci, czy te\u017c znawcy. Jedni wzi\u0119li si\u0119 za badanie historii, inni za analiz\u0119 tego, co tak naprawd\u0119 robimy graj\u0105c. Wymy\u015bla\u0107 jakie\u015b du\u017ce teorie, czy fafnascie kultur grania. S\u0105 oni w miar\u0119 niegro\u017ani, a czasem nawet przydatni.<\/p>\n\n\n\n

Niestety razem z nimi przybyli ekspierdzi i nauczyciele. Przychodz\u0105 z prelekcjami \u201e13 rzeczy, kt\u00f3re musisz zrobi\u0107 przed ka\u017cd\u0105 sesj\u0105\u201d, \u201e7 sposob\u00f3w na lepsze odgrywanie postaci\u201d, \u201eJak zbudowa\u0107 lepsze opisy\u201d. S\u0142owem robi\u0105 wszystko, \u017ceby to hobby przedstawi\u0107 jako trudne, wymagaj\u0105ce powa\u017cnych przygotowa\u0144 i wiedzy tajemnej. Niekt\u00f3rzy nawet prowadz\u0105 p\u0142atne wielotygodniowe kursy z wprowadzenia do gry. P\u0142atne kursy z grania w gr\u0119 o wymy\u015blonych ludzikach dla 13 latk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie zrozumcie mnie \u017ale. Je\u015bli kto\u015b idzie na konwent, \u017ceby podzieli\u0107 si\u0119 swoja pasja, zg\u0142asza sesje, opowiada o historii hobby, albo robi prelekcje o projektowaniu loch\u00f3w to super.<\/p>\n\n\n\n

Wchodzimy tu jednak na \u015bliski grunt, gdzie bardzo \u0142atwo z pozycji wsp\u00f3\u0142-celebracji przej\u015b\u0107 na pozycje pouczania. Tak\u0105, w kt\u00f3rej to jedna strona jest posiadaczem prawdy objawionej, a druga jej odbiorca. Co wi\u0119cej, ta prawda dotyczy tego, jak ta druga strona ma si\u0119 bawi\u0107<\/strong>. Przybraniu tej pozycji bardzo sprzyja przeniesienie dyskusji do internetu. Spotkania w konwentowej sali, czy w kawiarni zawsze s\u0105 o wiele bardziej dwustronne ni\u017c filmik na YT.<\/p>\n\n\n\n

Zw\u0142aszcza \u017ce social media bardzo wpychaj\u0105 nas w tak\u0105 hierarchiczn\u0105 relacj\u0119. Bo skoro kto\u015b ma tajemna wiedze jak gra\u0107 w wymy\u015blone ludziki, to kiedy si\u0119 ni\u0105 podzieli, nale\u017cy mu si\u0119 zap\u0142ata. Wyp\u0142acana w lajkach, fejmie czy wreszcie w monetyzacji oferowanej przez bigtechy. Fandom za\u015b nie przepada za relacjami hierarchicznymi i transakcyjnymi.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do literackich baran\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

Pierwszy raz tekst \u015awi\u0105tkowskiego rzuci\u0142 mi si\u0119 w oczy w formie miniaturki, kt\u00f3ra zaatakowa\u0142a mnie \u201epolem literackim\u201d. Jako cz\u0142owiek prosty pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce to pewno jaki\u015b krakus pisa\u0142, bo u nas w Warszawie to z literatur\u0105 co najwy\u017cej na dw\u00f3r mo\u017cna wyj\u015b\u0107, poczyta\u0107 na \u0142aweczce. Tymczasem chodzi\u0142o nie o krakusa a Bourdieu. I to nie pole, a kluczowa kategoria le champ.<\/p>\n\n\n\n

Tak\u017ce tego.<\/p>\n\n\n\n

Akademicy wchodz\u0105cy w fandom przynosz\u0105 sw\u00f3j specyficzny j\u0119zyk (by nie powiedzie\u0107 profesjolekt). Przez sam fakt u\u017cywania poj\u0119\u0107, kt\u00f3re s\u0105 dla nich naturalne (pole literatury, poetyka opisowa, czy modna przez chwile diegeza) a dla reszty niezrozumia\u0142e, stawiaj\u0105 si\u0119 w roli posiadaczy tajemnej wiedzy niedost\u0119pnej dla zwyk\u0142ych fandomit\u00f3w. Cho\u0107by nie wiem, jak dobre intencje mieli, z miejsca ustawiaj\u0105 relacj\u0119 hierarchiczn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Fandom tym r\u00f3\u017cni si\u0119 r\u00f3\u017cni od akademii, \u017ce takich relacji nie szanuje.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przynajmniej z za\u0142o\u017cenia, bo podobnie jak w erpegowym \u015bwiecie wszystko si\u0119 z czasem zmienia i spora cz\u0119\u015b\u0107 nerdowskiego internetu jest zalana wideoesejami: \u201ePoznaj prawdziwe znaczenie symboliki brody we LOTR\u201d czy \u201eJak przygotowa\u0107 si\u0119 do lektury katabazy\u201d. Poniewa\u017c musz\u0105 uzasadni\u0107 swoje istnienie, ich miniatury, reklamy i dyskusja dooko\u0142a jest skierowana na wywo\u0142anie poczucia, \u017ce bez nich nie b\u0119dziesz, w pe\u0142ni uczestniczy\u0107 w kulturze. Je\u017celi nie sp\u0119dzisz trzech godzin, s\u0142uchaj\u0105c tego podcastu, to nie zrozumiesz ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3r\u0105 chcesz przeczyta\u0107. Jednym s\u0142owem oni musz\u0105 ci powiedzie\u0107, jak masz si\u0119 dobrze bawi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u017beby nie by\u0142o, znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich to nie literaturo\/filmo\/ -znawczy czy ludolodzy. To po prostu nerdy, kt\u00f3re pr\u00f3buj\u0105 \u201elarpowac akademi\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

To nie jest wsp\u00f3lna celebracja rzeczy, kt\u00f3re nas kr\u0119c\u0105. To jest pr\u00f3ba wywo\u0142ania i zmonetyzowania FOMO. Z tego typu znawcami nale\u017cy post\u0119powa\u0107 zgodnie z tytu\u0142em artyku\u0142u, niezale\u017cnie czy przed nazwiskiem maj\u0105 stos liter oznaczaj\u0105cych, \u017ce s\u0105 doktorem mniemanologii stosowanej czy mecenasem robi\u0105cym to po godzinach.<\/p>\n\n\n\n

Jezu chryste na wrotkach, kto\u015b w si\u0119 myli!<\/h2>\n\n\n\n

Tak. Oczywi\u015bcie, mo\u017cna argumentowa\u0107, \u017ce wpuszczenie na konwenty akademik\u00f3w i zach\u0119cenia ich do rzucania w publiczno\u015b\u0107 diegezami, symulakrami i poststrukturalistyczn\u0105 krytyka Conana barbarzy\u0144cy spowoduje, \u017ce poziom prelekcji si\u0119 podniesie.<\/p>\n\n\n\n

Z ca\u0142ym szacunkiem, ale zdarzy\u0142o mi si\u0119 wychodzi\u0107, trzaskaj\u0105c drzwiami z prelekcji doktor\u00f3w i doskonale bawi\u0107 si\u0119 na takich prowadzonych przez 14 latki.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b m\u00f3g\u0142by si\u0119 czepia\u0107, \u017ce myl\u0119 kategori\u0119 dobrej zabawy z warto\u015bci\u0105 edukacyjn\u0105. Nie myl\u0119,  mieszam je z pe\u0142n\u0105 premedytacj\u0105. Bo gdy po jednej stronie mam egalitarno\u015b\u0107, a po drugiej wi\u0119cej wiedzy, mistrz\u00f3w i uczni\u00f3w, das Sein i gestor\u00f3w wiedzy \u2013 zawsze wybior\u0119 to pierwsze.<\/p>\n\n\n\n

Fandom to nie s\u0105 ludzie<\/h2>\n\n\n\n

Dlatego \u017ce wbrew popularnemu powiedzeniu fandom to nie s\u0105 ludzie. Te same osoby mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 cz\u0119sto prawie r\u00f3wnocze\u015bnie w fandomie i poza nim. Je\u017celi Zdzisio wyk\u0142ada na uniwersytecie literatura wsp\u00f3\u0142czesna i opowiada o Le Guin, za g\u0142odow\u0105 pensj\u0119, to nie jest to dzia\u0142anie fandomowe. Je\u017celi jedzie na konwent i gra tam w dedeczki to wr\u0119cz przeciwnie. Kiedy Maja pisze recenzj\u0119 ksi\u0105\u017cki do magazynu \u201eInkunabu\u0142y\u201d i dostaje za to grosze, to nie jest w fandomie. Kiedy ta sama Maja pisz\u0119 do zinu \u201eMarginalia\u201d, to jest to bardzo fandomowe. Marginalia s\u0105 tworzone wolontaryjnie, w czasie wolnym przez grup\u0119 ludzi, kt\u00f3ra robi to dla przyjemno\u015bci i wyda go po kosztach druku w 100 egzemplarzach. Fandom to relacje nad sto\u0142em do dedeczk\u00f3w, i decyzje o po\u015bwi\u0119ceniu dziesi\u0105tk\u00f3w godzin na organizacje darmowej imprezy czy stworzenie zina, kt\u00f3rego pobior\u0105 dwie osoby. W te dzia\u0142ania jest wpisana wsp\u00f3lnota zajawki (robimy to dlatego, \u017ce sprawia nam to rado\u015b\u0107), i egalitaryzm (robimy to razem). St\u0105d wszyscy na konwencie jeste\u015bmy na ty.<\/p>\n\n\n\n

Fandom to przestrze\u0144 w kt\u00f3rej spotykamy si\u0119 \u017ceby robi\u0107 to co lubimy. To dzielenie si\u0119 tym co nas kr\u0119ci. Cel naszych spotka\u0144 i dyskusji jest przede wszystkim wsp\u00f3lnototw\u00f3rczy, a nie akademicki. Nie jest rola konwentu dublowa\u0107 konferencje naukow\u0105, zina czasopismo, a klubu fantastyki udawa\u0107 uniwersyteck\u0105 katedr\u0119. Zw\u0142asza je\u015bli wymaga to wpuszczenia znawc\u00f3w tego i owego, kt\u00f3rzy z pozycji autorytetu moderowali, korygowali i wskazywali  b\u0142edy w tym jak si\u0119 bawimy i jak uczestniczymy w kulturze. Uderzy\u0142oby to bowiem w egalitarne relacje kt\u00f3re s\u0105 podstaw\u0105 fandomu.<\/strong> W przeciwie\u0144stwie do eksperckiej wiedzy kt\u00f3ra jest tylko mi\u0142ym dodatkiem.<\/p>\n\n\n\n

Fantastyka to jak jest troch\u0119 jak erpegi. Rozwin\u0119\u0142a si\u0119 jako rozrywka dla pryszczatych trzynastolatk\u00f3w marz\u0105cych o innych \u015bwiatach. Znacznie lepiej radzi sobie z przekazywaniem fascynacji i emocji ni\u017c wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Nie musisz rozumie\u0107 fizyki kwantowej, \u017ceby cieszy\u0107 si\u0119 SF.<\/p>\n\n\n\n

Nie musisz zna\u0107 poetyki opisowej, \u017ceby si\u0119 zachwyci\u0107 monologiem z Blade Runnera.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna by\u0107 literaturoznawc\u0105, kt\u00f3ry wie wszystko o literaturze z wyj\u0105tkiem tego, jak czerpa\u0107 z niej rado\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n

Nie mam nic przeciwko literaturoznawcom w fandomie, ale niech maj\u0105 tyle przyzwoito\u015bci, \u017ceby si\u0119 ze sob\u0105 nie afiszowa\u0107 ;). Niech przyjd\u0105 jako fanki i fani. Zostan\u0105 przyj\u0119ci z otwartymi ramionami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Edit:Napisa\u0142em z\u0142y tekst. Z\u0142y w tym znaczeniu, \u017ce nie uda\u0142o mi si\u0119 przekaza\u0107, tego, czego chcia\u0142em. Chcia\u0142em oburzy\u0107 si\u0119 na m\u00f3wienie innym jak si\u0119 bawi\u0107 i relacje hierarchi \u2013 kt\u00f3re s\u0105 i powinny by\u0107 dla fandomu obce i niew\u0142a\u015bciwe, a wyszed\u0142 mi taki kt\u00f3ry obra\u017ca ludzi. Nie by\u0142o moj\u0105 intencj\u0105 wypycha\u0107 kogokolwiek, napisa\u0142em wprost o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1379,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1378"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1384,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1378\/revisions\/1384"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolekniewiary.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}